اهل فرهنگ و رسالت معاصر بودن:متن سخنرانی در دانشگاه تبریز

موضوعی که من برای این جلسه انتخاب کردم عنوانش هست؛ "اهل فرهنگ و رسالت معاصر بودن". عنوان این سخنرانی را از نام کتاب «معاصر چیست؟» اثر متفکر ایتالیایی و فیلسوف بزرگ؛ جورجیو آگامبن وام گرفته ام. توصیه می کنم همه دانشجویان عزیزی که در این جلسه شرکت کرده اند این کتاب کوچک را مطالعه کنند. این مقاله در کتاب "آپاراتوس چیست؟" نیز آمده است که باز به فارسی ترجمه شده و در بازار کتاب موجود است. سوال مهم این مقاله جدی در دنیای فلسفه امروز این است: وقتی که ما داریم زندگی می کنیم با چه چیز یا چیزهایی یا با چه کسانی معاصر هستیم؟ یا به طور ساده تر پرسش این مقاله این است که: معاصر بودن به چه معناست؟ این که می گوییم معاصر بودن به چه معناست، را به نحوی می توان در این پرسش نیز یافت که شاعر در این زمانه به چه کار می آید؟ یا شعر در این دوره زمانه به چه کاری می تواند بیاید؟ یا اصولا پرسش کردن به چه کار می آید؟ به چه طریقی یک متفکر، یک محقق و یک دانشجو می تواند زمانه اش را مورد پرسش قرار دهد. یا به عبارت دیگر اگر تصور کنیم زمان پدیده ای باشد که بشود آن را شکست، در شکستن زمان چه اتفاقی می افتد؟ مثلا اگر فکر کنیم زمان مانند یک چوب باشد که بشود آن را شکست، در این شکستگی زمان چه اتفاقی می افتد؟ بحثی که طرح خواهم کرد پاسخ به همین سوال است؛ و دوست دارم معاصر بودن را به عنوان یک سبک زندگی، یک روش شناسی طرحش کنم و بعد توضیح خواهم داد که اگر معاصر باشیم و این تبدیل به سبک زندگی مان شود و به عنوان دانشجویانی که می توانیم موقعیت این را داشته باشیم که به عنوان یک وجود معاصر شناخته شویم و به این روش شناسی مجهز شدیم، می توانید از خود و یا از من بپرسید که این معاصر بودن به چه کار ما می آید؟ اگر من مجهز به این روش شناسی بشوم و مجهز به این بینش بشوم، آن موقع این روش شناسی با کدام یک از ابعاد و حوزه های زندگی من تصادم خواهد داشت و به ما چه کمک هایی خواهد کرد. جورجیو آگامبن در این کتاب برای پاسخگویی به این سوال که معاصر بودن یعنی چه؟ از چندین رویکرد استفاده کرده و سعی کرده این مفهوم را روشن کند، که من تک به تک این ها را می گویم و بعد سعی می کنم از چندین متفکر دیگر در کنار آگامبن مانند ژاک لوک نانسی، ریچارد رورتی و آلن بدیو سخن خواهم گفت که پیامدهای معاصر بودن را در برخی از حوزه های خاص زندگی ما به بررسی گذاشته اند و به ما می گویند دلالت های معاصر بودن در این وجوه از زندگی ما چیست.

آگامبن پاسخ نخست خود در مقابل این پرسش که معاصر چیست و انسانی که با زمانه ی خودش درگیر است؛ چگونه انسانی است؟ را از فریدریش ویلهلم نیچه گرفته است. نیچه کتابی دارد با نام «تاملات نابهنگام» که به فارسی نیز ترجمه شده است. از کلمه "نابهنگام" نیچه می شود استفاده کرد و مفهوم معاصر بودن را روشن ساخت. آگامبن خود این نکته را از کلاس های درس رولان بارت در کلژودوفرانس وام گرفته که می نویسد: «معاصر، نابهنگام است». معاصر بودن؛ درگیر بودن با زمانه، پدیده ای است نابهنگام؛ یعنی پدیده ای است که از عادت های ما نیست. اصولا درگیر شدن با زمانه از عادت های ما نیست. ما به پدیده ها عادت می کنیم. ما به زمانه در حالت معمولش عادت می کنیم و زندگی می کنیم، اما درگیر شدن با زمانه جزئی از زندگی ما نیست.....